مرگ دورکاری در ایران وقتی اینترنت ناپایدار متخصصان را ملزم به کوچ کرد

عصر لینک: قطع مکرر اینترنت و فیلترینگ گسترده، مدل «دورکاری از داخل ایران» را فروپاشید و موج جدیدی از خروج توده ای متخصصان IT را رقم زد. برمبنای جدید ترین آمارهای میدانی، مهاجرت کنشگران زیست بوم فناوری دیگر یک «انتخاب اقتصادی برای رفاه بیشتر» نیست، بلکه به یک «ضرورت زیرساختی برای حفظ شغل» تبدیل گشته است.

نگار علی- در دو دهه گذشته، معادله مهاجرت متخصصان فناوری اطلاعات در ایران فرمولی ساده و مبتنی بر مسایل اقتصادی داشت: تورم ساختاری، کاهش قدرت خرید و کاهش ارزش ریال، برنامه نویسان و کنشگران حوزه هوش مصنوعی را بر سر یک دو راهی قرار می داد؛ یا عطای ماندن را به لقایش ببخشند و برای دستیافتن به رفاه بیشتر راهی دیار غربت شوند، یا با بهره گیری از الگوی «دورکاری»، در ایران بمانند، درآمد ارزی داشته باشند و هزینه های خودرا به ریال مدیریت کنند. این الگوی دوم، سال ها پناهگاه امن نخبگانی بود که علاقه ای به ترک وطن نداشتند. اما تحولات اخیر زیرساخت ارتباطی کشور، این معادله را به کلی برهم زده است.
امروز پیمایش های میدانی و آمارهای رسمی نشان می دهند که قطعی های مکرر اینترنت، فیلترینگ گسترده و اختلالات ساختاری در شبکه، گزینه «دورکاری از داخل مرزها» را به فعالیتی پرریسک و تا حدودی نا ممکن مبدل کرده اند. این ناپایداری سبب شده که موضوع مهاجرت، از یک تصمیم اختیاری برای پیشرفت سطح زندگی، به یک «ضرورت زیرساختی برای حفظ شغل» تغییر ماهیت دهد. وقتی پیش فرض های اولیه پایداری شبکه سلب می شود، متخصص فناوری چاره ای جز خروج فیزیکی برای ادامه حیات حرفه ای خود نمی بیند.
از «فرار فردی» تا «مهاجرت توده ای» این تحول زیرساختی، سازوکار مهاجرت را هم گرفتار جهش کرده است. طبق آخرین آمارهای رصدخانه ملی مهاجرت ایران، میل به خروج در زیست بوم استارتاپی به اوج خود رسیده و شکل خروج از تصمیمات انفرادی، به «مهاجرت های توده ای» و خروج کامل تیم های بنیان گذار شرکتها تبدیل گشته است. عمق این بحران را می توان در شاخص جهانی رقابت پذیری استعدادها دید؛ جایی که ایران در تربیت و آموزش نیروی متخصص در رتبه ۷۰ جهان قرار دارد، اما در جذب و نگه داشت همین استعدادها تا رتبه ۱۰۰ سقوط کرده است. به بیان ساده تر، هزینه های سنگین آموزش نیرو در داخل به انجام می رسد، اما سود و ارزش افزوده آن تماماً به جیب کشورهای دیگر می رود.
وقتی اینترنت ابزار کار را فلج می کند ریشه این فرار توده ای را باید در کیفیت فنی شبکه جست وجو کرد. گزارشات تخصصی انجمن تجارت الکترونیک تهران که با اتکا به داده های بین المللی نظیر کلادفلر و OONI تهیه شده، تصویر عریانی از بحران شبکه در کشور عرضه می کند. بر طبق این داده ها، ایران در بین ۱۰۰ کشور برتر از نظر تولید ناخالص داخلی، ناامن ترین و کم کیفیت ترین اینترنت را دارد و در شاخص محدودیت و فیلترینگ، بعد از چین در رتبه ۹۹ جهان ایستاده است.
اما تیر خلاص به پیکر دورکاری در ایران، نه فقط محدودیت های فنی، بلکه تجربه تلخ و بی سابقه قطع ۸۸ روزه اینترنت و سایه سنگین اضطرابِ بعد از آن بود. این قطعی طولانی مدت، پیش فرض «اتصال همیشگی» را ویران کرد و جایش را به حس روانی و کشنده «ناپایداری دائمی» داد؛ حسی که در آن متخصص فناوری هر لحظه منتظر است با یک کلید، دسترسی اش به دنیای آزاد و کارهایش قطع شود. سایه مدام این کابوس که «شاید فردا باردیگر شبکه قطع شود»، امکان برنامه ریزی تعهدات حرفه ای را سلب کرده و دورکاری را از یک مدل شغلی پایدار به یک کابوس پرریسک و اضطراب آور تبدیل ساخته است.
«آدرس تهران»؛ خط قرمز کارفرمایان بین المللی شرکت های فناوری در دنیا بر پایه «توافق نامه سطح کیفیت خدمات» (SLA) کار می کنند؛ قانونی اصل کاری که طبق آن، نیروی کار باید در زمان مشخص، دسترسی پایدار داشته باشد. وقتی قطعی ناگهانی اینترنت در ایران این توافق را نقض می کند، سیستم ارزش شرکت خارجی از هم می پاشد.
از طرفی، فیلترینگ شدید سبب شده ۸۳ تا ۹۳ درصد کاربران ایرانی ناچار به استفاده از فیلترشکن باشند. تغییر مداوم IP ناشی از VPN، سیستم های امنیتی پلت فرم های بین المللی مانند PayPal، Upwork و سرویسهای ابری AWS را حساس کرده و منتج به مسدودسازی حساب های مالی و شغلی متخصصان به ظن نقض تحریمها می شود. درنتیجه این دو ریسک بزرگ عملیاتی و حقوقی، درج «آدرس تهران» در رزومه ها به یک متغیر منفی تبدیل گشته و کمپانی های خارجی ترجیح می دهند نیروهای مورد نیاز خودرا از کشورهای همجوار مانند ترکیه، ارمنستان و گرجستان تأمین کنند؛ کشورهایی که شاید دستمزد بالاتری طلب کنند، اما اینترنت آزاد، شبکه پایدار و دسترسی بانکی بدون ریسک دارند.
دامنه این ناپایداری تنها به آمار مهاجرت ختم نمی گردد، بلکه شریان های مالی اقتصاد دیجیتال داخل را هم فشرده است. ارزیابی های سازمان نظام صنفی رایانه ای (نصر) تهران نشان داده است اختلالات شبکه سبب کاهش ۲۰ تا ۵۰ درصدی درآمد شرکت های فعال در عرصه شبکه، خدمات ابری و فین تک شده و بنابر گزارش وزارت ارتباطات، خسارتی بالاتر از ۵۰ هزار میلیارد تومان (۵۰ همت) به بار آورده است. این کسری نقدینگی، توان مالی بخش خصوصی برای حفظ نخبگان را سلب کرده و موجبات خروج مدیران ارشد محصول و رهبران فنی را فراهم آورده است.
اینترنت دیگر رفاه نیست، اکسیژن است روایتهای میدانی متخصصانی که اخیراً مهاجرت کرده اند، حقیقت مهمی را آشکار می سازد: درآمد بیشتر، علت اصلی خروج آنها نبوده است. خیلی از آنها در ایران درآمدهای مناسبی داشتند، اما به علت قطعی اینترنت، عدم دسترسی به ابزارهای پایه هوش مصنوعی و مسدود شدن حساب هایشان، توان «کار کردن» را از دست داده بودند. غالب این افراد تأکید می کنند اگر اینترنتی پایدار، پیشبینی پذیر و بدون محدودیت وجود داشت، هیچگاه رنج مهاجرت، دوری از خانواده و هزینه های سنگین زندگی در غربت را به جان نمی خریدند و همان الگوی ایده آل «زندگی در وطن و دورکاری فراملی» را ادامه می دادند.
تداوم این وضعیت، زیست بوم فناوری کشور را با انقباض شدید، نابودی بخش خصوصی نوآور و تسلط شرکت های نیمه دولتی مواجه خواهد نمود. در عصر حاضر، اینترنت پایدار و آزاد، یک «مطالبه رفاهی» یا تفننی نیست؛ بلکه ابتدائی ترین زیرساخت زیست بوم اشتغال و اکسیژن حیات صنعت IT است. تا وقتی که این پیش فرض حیاتی به رسمیت شناخته نشود، موج خروج سرمایه های انسانی، شرکتها و استارتاپ ها با شدتی بیشتر ادامه می یابد.

به طور خلاصه، این ناپایداری سبب شده که مبحث مهاجرت، از یک تصمیم اختیاری برای پیشرفت سطح زندگی، به یک لزوم زیرساختی برای حفظ شغل تغییر ماهیت دهد. عمق این بحران را می توان در شاخص جهانی رقابت پذیری استعدادها دید؛ جایی که ایران در تربیت و آموزش نیروی متخصص در رتبه ۷۰ جهان قرار دارد، اما در جذب و نگه داشت همین استعدادها تا رتبه ۱۰۰ سقوط کرده است. از طرفی، فیلترینگ شدید سبب شده ۸۳ تا ۹۳ درصد کاربران ایرانی ناچار به استفاده از فیلترشکن باشند.

منبع: عصر لینك

1405/05/14

11:33:21

0.0 / 5

تگهای مطلب: آموزش , ابزار , ارز , اقتصاد

این پست عصر لینک را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۸ بعلاوه ۲